Keratokonus nedir?

Keratokonus, gözün saydam ön tabakası olan korneanın giderek incelip öne doğru koni biçiminde sivrileşmesiyle görmeyi bozan, ilerleyici bir kornea hastalığıdır. Genellikle ergenlik döneminde başlar, 30'lu-40'lı yaşlara kadar ilerleyebilir ve zamanında tanınmazsa gözlükle düzelmeyen görme kaybına, ileri evrede kornea nakline kadar gidebilir.

Sağlıklı bir kornea düzgün bir kubbe gibidir ve ışığı retinaya net biçimde odaklar. Keratokonusta kornea dokusu zayıflar; göz içi basıncının etkisiyle en zayıf nokta öne doğru bombeleşir. Bu düzensiz yüzey, gözlükle tam düzeltilemeyen bir astigmat (düzensiz astigmat) oluşturur. Hastalık çoğunlukla iki gözü de etkiler, ancak iki göz arasında belirgin fark olabilir.

Keratokonus kelimesi Yunanca "kerato" (kornea) ve "konus" (koni) sözcüklerinden gelir. Halk arasında "kornea sivrileşmesi" ya da "korneanın koni şeklini alması" olarak da bilinir.

Kimlerde görülür? Risk faktörleri

Keratokonus toplumda sanılandan sıktır; yapılan taramalara göre yaklaşık her 500–2000 kişiden birinde görülür ve Akdeniz ülkelerinde, Türkiye dahil, daha sık bildirilmektedir. Nedeni tek bir faktöre bağlanamaz; genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı kabul edilir.

Göz ovma ve keratokonus ilişkisi

Göz ovuşturma, bugün en iyi tanımlanmış ve değiştirilebilir risk faktörüdür. Sert ve tekrarlayan ovuşturma, kornea dokusu üzerinde mekanik stres oluşturur ve zayıflamış korneanın sivrileşmesini hızlandırabilir. Alerjik konjonktivit, bahar nezlesi (vernal keratokonjonktivit), egzama ve kuru göz nedeniyle sürekli kaşıntı yaşayan kişilerde bu risk belirgindir. Keratokonus tanısı alan herkese ilk önerimiz göz ovuşturmayı tamamen bırakmak ve kaşıntının nedenini tedavi ettirmektir.

Aile öyküsü

Birinci derece akrabasında keratokonus bulunan kişilerde hastalık riski genel topluma göre daha yüksektir. Bu nedenle keratokonus tanısı alan bir bireyin kardeş ve çocuklarının, şikayetleri olmasa bile korneal tomografi ile taranması önerilir.

Yüzüstü uyuma ve göze mekanik bası

Yüzüstü ya da yana dönük uyurken gözün yastığa veya kola dayanması, gece boyunca korneaya sürekli bası uygular. Tek taraflı veya iki göz arasında belirgin asimetrik keratokonus olgularında uyku pozisyonu sorgulanmalıdır. Benzer şekilde sert kontakt lenslerin uygunsuz kullanımı da korneaya mekanik yük bindirebilir.

Diğer eşlik eden durumlar

  • Alerjik hastalıklar: astım, alerjik rinit, atopik dermatit
  • Down sendromu ve bazı bağ dokusu hastalıkları (Ehlers-Danlos, Marfan gibi)
  • Retinitis pigmentosa, Leber konjenital amorozu gibi göz ovuşturmaya yol açan durumlar
  • Uyku apnesi ve gözün sık ovuşturulduğu diğer tablolar

Keratokonusun erken belirtileri

En sık erken belirti, sık değişen ve giderek artan gözlük numarasıdır; özellikle artan astigmat. Gözlükle tam net görememe, ışıkların etrafında hale ve saçaklanma, gece görüşünde zorlanma, tek gözle bakınca çift veya gölgeli görme ve sık göz kaşıma öyküsü erken keratokonusu düşündürmelidir.

Belirtiler genellikle sinsi başlar; birçok hasta ilk yıllarda yalnızca "miyop-astigmat" olduğunu düşünür. Aşağıdaki durumlar bir göz hekimi tarafından korneal tomografi ile değerlendirilmeyi gerektirir:

  • Son 1–2 yılda birkaç kez değişen gözlük veya lens numarası
  • Yeni gözlüğe rağmen net görememe, "gözlük tutmadı" hissi
  • Gece ışıkların dağılması, kuyruklu yıldız gibi görünmesi
  • İki göz arasında belirgin numara farkı
  • Ergenlik döneminde hızla artan astigmat
  • Ailede keratokonus öyküsü veya sürekli göz kaşıma alışkanlığı

İleri evrede kornea belirgin biçimde sivrileşir, kornea içinde çizgilenmeler ve yüzeyde skar gelişebilir; nadiren korneanın iç tabakasının yırtılmasıyla ani bulanıklık ve ağrı (akut hidrops) ortaya çıkar.

Tanı: Pentacam, korneal tomografi ve epitel haritalaması

Keratokonus tanısı korneal tomografi ile konur. Pentacam gibi Scheimpflug tabanlı cihazlar korneanın ön ve arka yüzey eğriliğini, kalınlık haritasını ve yükseklik verilerini ölçer; epitel haritalaması ise korneanın en dış katmanındaki incelme-kalınlaşma düzenini gösterir. Bu ölçümler, gözlük muayenesi tamamen normal görünürken hastalığı yıllar öncesinden ortaya koyabilir.

Muayenede nelere bakılır?

  • Ön ve arka yüzey eğriliği (K değerleri, Kmax): Korneanın en dik noktası ve dikleşmenin yeri
  • Kalınlık haritası: En ince noktanın değeri ve merkezden uzaklığı; incelmenin yayılım hızı
  • Arka yüzey yükseklik haritası: Hastalığın çoğunlukla ilk görüldüğü yer; ön yüzey bozulmadan önce değişir
  • Epitel haritası: Koni tepesinde epitel incelmesi, çevresinde kalınlaşma ("çörek" görünümü). Epitel, altındaki düzensizliği örtmeye çalıştığı için ön yüzey topografisini maskeleyebilir; epitel haritası bu maskeyi kaldırır.
  • Birleşik indeksler (BAD-D, ABCD evrelemesi): Birden fazla ölçümü tek bir risk skoruna dönüştüren sistemler
  • Kornea biyomekaniği ve densitometri: Seçilmiş olgularda dokunun sertliği ve saydamlığına ilişkin ek veriler

Tek bir ölçüme bakarak keratokonus tanısı konmaz; hastalığın erken döneminde ölçümler normal sınırda görünürken birlikte yorumlandığında anlam kazanır. Bu nedenle "subklinik" yani henüz belirti vermeyen keratokonusun tanısı, deneyim ve ölçümlerin bütüncül okunmasını gerektirir. Bu alandaki araştırmalarımız, korneanın üç boyutlu geometrisi ve epitel tabakasındaki ışık saçılımı gibi yeni ölçütlerin erken tanıya katkısını incelemektedir (bkz. bilimsel çalışmalar).

Keratokonus ilerler mi? Takip ve ilerleme kriterleri

Keratokonus her hastada aynı hızda ilerlemez. Ergenlik ve genç erişkinlik döneminde ilerleme eğilimi en yüksektir; 35–40 yaştan sonra çoğu hastada hastalık yavaşlar veya durağanlaşır. Yine de yaş tek başına güvence değildir; göz ovuşturma gibi tetikleyiciler sürüyorsa ileri yaşta da ilerleme görülebilir.

İlerleme, ardışık tomografi ölçümlerinin karşılaştırılmasıyla belirlenir: Kmax'ta artış, en ince kornea kalınlığında azalma, arka yüzey yüksekliğinde artış ve gözlük numarasında anlamlı değişim başlıca ölçütlerdir. Takip sıklığı hastanın yaşına ve hastalığın hızına göre belirlenir; ergenlerde 3–6 ayda bir, durağan erişkinlerde 6–12 ayda bir kontrol yaygın bir yaklaşımdır. Tedavi kararı (özellikle cross-linking) bu takipte saptanan ilerlemeye ya da ilerleme riskinin yüksek olduğu genç hastalarda önleyici olarak verilir.

Keratokonus tedavisi: güncel seçenekler

Keratokonus tedavisi iki hedefe ayrılır: hastalığın ilerlemesini durdurmak (cross-linking) ve görmeyi iyileştirmek (gözlük, özel kontakt lensler, kornea içi halka, topografi-güdümlü lazer, ileri evrede kornea nakli). Hangi seçeneklerin birleştirileceği hastalığın evresine, kornea kalınlığına, yaşa ve görme ihtiyacına göre kişiye özel planlanır.

Gözlük ve kontakt lensler

Erken evrede gözlük yeterli olabilir. Düzensiz astigmat arttıkça sert gaz geçirgen (RGP) lensler, hibrit lensler veya korneaya hiç temas etmeden gözün beyaz kısmına oturan skleral lensler görme kalitesini belirgin artırabilir. Kontakt lensler hastalığı durdurmaz; yalnızca görmeyi düzeltir.

Kornea içi halka (ICRS)

Femtosaniye lazerle korneada açılan kanala yerleştirilen yarım halka şeklindeki implantlar, korneayı düzleştirerek düzensiz astigmatı azaltır ve kontakt lens toleransını artırabilir. Genellikle cross-linking ile birlikte veya sonrasında, kornea merkezi saydam olan orta evre hastalarda değerlendirilir. Sonuçlar hastaya ve evreye göre değişir.

Kornea nakli (keratoplasti)

Kornea merkezinde skar geliştiğinde ya da kontakt lensle yeterli görme sağlanamadığında kornea nakli gündeme gelir. Günümüzde erken tanı ve cross-linking sayesinde nakil gereksinimi belirgin azalmıştır.

Cross-linking (çapraz bağlama, CXL)

Korneal cross-linking, korneaya riboflavin (B2 vitamini) damlatıldıktan sonra kontrollü UV-A ışığı uygulanarak kornea kolajen lifleri arasında yeni bağlar oluşturulması ve dokunun sertleştirilmesidir. Amacı keratokonusun ilerlemesini durdurmaktır; gözlük numarasını sıfırlamayı amaçlamaz. İlerleme gösteren veya ilerleme riski yüksek hastalarda uygulanır.

Nasıl yapılır?

İşlem damla anesteziyle, ameliyathane koşullarında yapılır ve yaklaşık 30–60 dakika sürer. Standart (epitel-off) protokolde korneanın en dış katmanı olan epitel kaldırılır, riboflavin emdirilir ve UV-A uygulanır. Hızlandırılmış protokollerde ışık süresi kısaltılır. İşlem sonrası birkaç gün koruyucu kontakt lens takılır; ilk 3–5 gün batma, sulanma ve ışık hassasiyeti olağandır, görme birkaç hafta içinde toparlanır.

İnce korneada cross-linking

Standart protokol belirli bir kornea kalınlığı gerektirir; bu, korneanın iç tabakasını UV'den korumak içindir. Korneası bu sınırın altında olan hastalara "cross-linking yapılamaz" denmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Oysa kornea kalınlığına göre riboflavin uygulaması, ışık dozu ve süresinin kişiye özel ayarlandığı protokoller (ince korneaya uyarlanmış ve kişiselleştirilmiş yaklaşımlar) bu hastaların önemli bir kısmında güvenli uygulamaya olanak tanır. Karar, kalınlık haritasının ayrıntılı değerlendirilmesiyle verilir.

Athens (Atina) ve Cretan (Girit) protokolleri: cross-linking ile görmeyi de iyileştirmek

Athens (Atina) protokolü, cross-linking ile aynı seansta kornea yüzeyine topografi-güdümlü, sınırlı miktarda lazer (PRK) uygulanmasıdır. Amaç, korneayı güçlendirirken düzensiz yüzeyi kısmen düzelterek görme kalitesini artırmaktır; gözlükten tam kurtulma hedeflenmez. Cretan (Girit) protokolü ise epitelin lazerle (PTK) kaldırılıp ardından cross-linking yapılmasıdır; epitelin düzensizliğini de kullanarak yüzeyi düzleştirir. Bu protokoller yeterli kornea kalınlığına sahip, ilerleme gösteren ve gözlükle yeterli görme sağlayamayan seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Bilimsel çalışmalar, bu birleşik yaklaşımların standart cross-linking'e kıyasla görme keskinliğinde daha fazla artış potansiyeli taşıdığını bildirmektedir; sonuçlar hastaya göre değişir.

Hangi protokol kime?

Kornea kalınlığı, koni yeri, evre, yaş ve mevcut görme düzeyi birlikte değerlendirilir. Aynı tanıyı taşıyan iki hastaya farklı protokoller uygulanabilir; bu farkı belirleyen tomografi verileridir.

Keratokonus hastaları lazer göz ameliyatı olabilir mi?

Keratokonus tanısı olan bir gözde standart lazer göz ameliyatı (LASIK, standart PRK, SMILE) uygulanmaz; bu işlemler korneadan doku alarak zaten zayıf olan korneayı daha da inceltir ve hastalığı hızlandırabilir. Ancak seçilmiş, durağan veya cross-linking ile stabilize edilmiş olgularda topografi-güdümlü sınırlı yüzey lazeri (Athens (Atina) protokolü) görme kalitesini artırmak amacıyla planlanabilir. Bu bir "gözlükten kurtulma" ameliyatı değil, görme kalitesini iyileştirme girişimidir.

Keratokonus şüphesi olan ancak tanısı kesinleşmemiş (subklinik) kişiler için de aynı dikkat geçerlidir. Lazer öncesi taramada bu kişilerin ayırt edilmesi, ameliyat sonrası ektazi (kornea zayıflaması) riskini önlemek için en önemli adımdır. Ayrıntılar için lazer göz ameliyatı sayfasına bakabilirsiniz. Gözlükten bağımsızlık isteyen ve lazere uygun olmayan keratokonus hastalarında, durağan hastalıkta fakik göz içi lensler (torik ICL) bir seçenek olabilir.

Çocuk ve ergenlerde keratokonus

Keratokonus çocukluk çağında daha hızlı ilerler ve tanı anında erişkinlere göre daha ileri evrede olma eğilimindedir. Bu nedenle çocuğuna keratokonus tanısı konan ailelerin bilmesi gereken üç nokta vardır:

  1. Zaman önemlidir. Ergenlerde ilerleme aylar içinde olabilir; takip aralıkları daha sıktır ve ilerleme saptandığında cross-linking geciktirilmez. Birçok merkezde ilerleme beklenmeden, tanı anında tedavi tartışılır.
  2. Göz ovuşturma mutlaka durdurulmalıdır. Alerji varsa tedavisi düzenlenir; gece göz koruyucu kullanımı gerekebilir.
  3. Kardeşler taranmalıdır. Aile öyküsü en güçlü risk faktörlerinden biridir.

Ebeveynler için ayrıntılı rehber: Çocuğuma keratokonus tanısı kondu, ne yapmalıyım? →

Çocuklarda korneanın üç boyutlu yapısını inceleyen araştırmamız, bu yaş grubunda erken keratokonusun erişkinlerden farklı özellikler gösterebildiğini ve tanının buna göre yorumlanması gerektiğini ortaya koymuştur (aşağıda).

Bu sayfanın dayandığı bilimsel çalışmalar

Aşağıdaki çalışmalar Prof. Dr. İbrahim Toprak'ın keratokonus erken tanısı ve takibi üzerine uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış araştırmalarından seçilmiştir. Her biri için önce hasta diliyle kısa açıklama, ardından künye ve DOI bağlantısı verilmiştir.

  • Keratokonusun henüz belirti vermediği erken evrede, korneanın en dış katmanı olan epitelde ışık saçılımının arttığını gösteren çalışma. Bu bulgu, hastalığı erken yakalamaya yardımcı olabilecek yeni bir ölçüt olarak tanımlanmıştır.

    Toprak I, Gunes CE. Increased epithelial backscatter: A novel finding in subclinical and clinical keratoconus. Clinical & Experimental Ophthalmology, 2021. DOI: 10.1111/ceo.13996 · PubMed

  • Bir yıllık takipte epitel geri saçılımının, klasik ölçümler henüz değişmeden önce arttığını gösteren çalışma. Keratokonusun ilerleyip ilerlemediğini erken dönemde izlemek için önerilmiştir.

    Toprak I, Gunes CE, Martin-Seker C, Parca O. A novel metric to monitor early progression in keratoconus: epithelial backscatter. International Ophthalmology, 2025. DOI: 10.1007/s10792-025-03627-x

  • Korneanın üç boyutlu geometrik ve hacimsel modellemesiyle, henüz klinik bulgu vermeyen (subklinik) keratokonusun ayırt edilmesini inceleyen çalışma.

    Toprak I, Cavas F, Velázquez JS, Alió del Barrio JL, Alió JL. Subclinical keratoconus detection with three-dimensional (3-D) morphogeometric and volumetric analysis. Acta Ophthalmologica, 2020. DOI: 10.1111/aos.14433 · PubMed

  • Çocuk ve ergenlerde erken keratokonusta korneanın üç boyutlu yapısını tanımlayan çalışma; bu yaş grubunda hastalığın erken tanınmasına katkı sağlamayı amaçlar.

    Toprak I, Cavas F, Velázquez JS, Alió del Barrio JL, Alió JL. Three-Dimensional Morphogeometric and Volumetric Characterization of Cornea in Pediatric Patients With Early Keratoconus. American Journal of Ophthalmology, 2021. DOI: 10.1016/j.ajo.2020.09.031

  • Korneanın en dik noktası ile en ince noktasını birlikte değerlendiren bir tanı ölçütü öneren çalışma. Lazer öncesi taramada kornea yapısının tek bir ölçümle değil, birlikte yorumlanması gerektiğini vurgular.

    Toprak I, Yaylalı V, Yıldırım C. A combination of topographic and pachymetric parameters in keratoconus diagnosis. Contact Lens and Anterior Eye, 2015. DOI: 10.1016/j.clae.2015.04.001

Tüm yayınlar için: Google Scholar · ResearchGate

Sık sorulan sorular

Keratokonus tamamen iyileşir mi?

Keratokonus şu an için geri döndürülebilen bir hastalık değildir; kornea eski şekline dönmez. Ancak cross-linking ile ilerlemesi büyük oranda durdurulabilir ve görme; gözlük, özel lensler, kornea içi halka veya topografi-güdümlü lazerle iyileştirilebilir. Erken tanı konan hastaların büyük çoğunluğu yaşamları boyunca kornea nakline ihtiyaç duymaz.

Keratokonus göz ovmaktan mı olur?

Göz ovuşturma tek başına neden değildir, ancak en iyi tanımlanmış tetikleyicidir. Genetik yatkınlığı olan bir korneada sert ve tekrarlayan ovuşturma hastalığın ortaya çıkışını ve ilerlemesini hızlandırabilir. Bu nedenle kaşıntıya yol açan alerji tedavi edilmeli ve ovuşturma tamamen bırakılmalıdır.

Cross-linking ameliyatı acı verir mi, ne kadar sürer?

İşlem damla anesteziyle yapılır ve sırasında ağrı hissedilmez; 30–60 dakika sürer. Epitel kaldırıldığı için ilk 2–4 gün batma, sulanma ve ışık hassasiyeti olur; koruyucu lens ve damlalarla bu dönem geçer. Görme birkaç hafta içinde toparlanır.

Cross-linking sonrası gözlük numaram sıfırlanır mı?

Hayır. Cross-linking'in amacı hastalığı durdurmaktır; gözlük numarasını kaldırmaz. Zamanla korneada hafif düzleşme ve numarada küçük iyileşme görülebilir, ancak bu beklenti değil ek kazanımdır. Görmeyi artırmak için Athens (Atina) protokolü gibi birleşik yaklaşımlar ayrıca planlanabilir.

Korneam ince, cross-linking yapılamaz dediler. Başka seçenek var mı?

Standart protokol belirli bir kalınlık gerektirir, ancak ince korneaya uyarlanmış ve kişiselleştirilmiş protokoller bu hastaların önemli bir kısmında güvenli uygulamaya olanak tanır. Kalınlık haritasının ayrıntılı değerlendirilmesiyle sizin korneanıza uygun bir yaklaşım olup olmadığı belirlenebilir.

Keratokonus tanısı yanlış olabilir mi? İkinci görüş almalı mıyım?

Erken keratokonus ile yüksek astigmat, kontakt lense bağlı kornea şekil bozukluğu veya kuru göz kaynaklı yüzey düzensizliği birbirine karışabilir. Tanı tek bir topografi görüntüsüne değil; ön-arka yüzey, kalınlık ve epitel haritasının birlikte okunmasına ve gerekirse birkaç ay arayla tekrarlanan ölçümlere dayanmalıdır. Ameliyat kararı öncesinde ikinci görüş almak makul bir yaklaşımdır.

Keratokonus hastası kontakt lens kullanabilir mi?

Evet. Erken evrede yumuşak torik lensler, ilerleyen evrelerde sert gaz geçirgen, hibrit veya skleral lensler görme kalitesini belirgin artırabilir. Lensler hastalığı ilerletmez; ancak uygun olmayan sert lens kullanımı korneaya mekanik yük bindirebileceğinden lens seçimi bir hekim tarafından yapılmalıdır.

Keratokonus kalıtsal mıdır, çocuğuma geçer mi?

Keratokonusun genetik bir bileşeni vardır; birinci derece akrabalarda risk artar ancak her çocuğa geçmez. Önerimiz, keratokonus tanısı olan kişilerin çocuklarının ergenlik döneminde şikayet olmasa bile korneal tomografi ile taranmasıdır.

Keratokonus ameliyatı İstanbul'da nerede yapılır?

Prof. Dr. İbrahim Toprak keratokonus tanı ve tedavisini (cross-linking, Athens (Atina) ve Cretan (Girit) protokolleri, kornea içi halka, kornea nakli değerlendirmesi) Liv Hospital Ulus, Beşiktaş / İstanbul'da gerçekleştirmektedir. Randevu Liv Hospital çağrı merkezi (444 4 548) veya online randevu sistemi üzerinden alınır.

Prof. Dr. İbrahim Toprak
Prof. Dr. İbrahim Toprak

Göz Hastalıkları Uzmanı, kornea cerrahı ve keratokonus araştırmacısı. FEBO, FICO, MRCSEd. Kornea ve refraktif cerrahi fellowship'ini Prof. Jorge Alió ile Vissum (Alicante, İspanya) kliniğinde tamamladı. Keratokonusun erken tanısı üzerine çalışmaları arasında korneanın üç boyutlu morfogeometrik analizi (2020) ve subklinik keratokonusta epitel geri saçılımının ilk tanımlanması (2021) yer alır. İstanbul'da, Liv Hospital Ulus'ta görev yapmaktadır. Bilimsel kimlik · Google Scholar

Prof. Dr. İbrahim Toprak ile değerlendirme

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun yaklaşım ancak muayene ve ölçümlerle belirlenir. Bilgi için WhatsApp hattına yazabilir, muayene randevusunu Liv Hospital Ulus üzerinden oluşturabilirsiniz.

WhatsApp ile Yazın

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Tedavi sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterir. Sağlık Bakanlığı'nın sağlık hizmetlerinde tanıtım ve bilgilendirme mevzuatına uygun olarak hazırlanmıştır.